در این شرح درمان، روند درمان بیمار خانمی ۴۵ ساله از لواسان ارائه می‌شود که با بی‌دندانی و سابقه‌ی استفاده‌ی طولانی‌مدت از پروتز متحرک به مرکز فوق تخصصی ایمپلنت دیجیتال دکتر علی صفار مراجعه نمودند. درمان با خارج کردن دندان‌های غیرقابل حفظ و کاشت ۱۲ ایمپلنت (۶ ایمپلنت در هر فک) در یک جلسه جراحی آغاز گردید و با ساخت ترمیم‌های ثابت زیرکونیای مولتی‌لایر به روش دیجیتال به پایان رسید.
خلاصه‌ی کیس درمانی
| بیمار | خانم ۴۵ ساله، ساکن لواسان |
|---|---|
| شکایت اصلی بیمار | بی‌دندانی و سال‌ها استفاده از پروتز متحرک |
| تشخیص | کشیدن دندان‌های غیرقابل حفظ در هر دو فک، تحلیل شدید استخوان، به‌هم‌ریختگی صفحه اکلوزال و گسترش سینوس‌های فکی در ناحیه‌ی خلفی فک بالا |
| جراحی | خارج کردن دندان‌ها، اصلاح و کاهش استخوان و کاشت ۱۲ ایمپلنت (۶ ایمپلنت در هر فک) در یک جلسه؛ استفاده از ایمپلنت‌های زاویه‌دار در فک بالا |
| دوره ترمیم | حدود سه ماه (استئواینتگریشن) |
| مرحله پروتزی | قالب‌گیری با اسکنر داخل دهانی، طراحی و ساخت با CAD/CAM، زیرکونیای مولتی‌لایر بر پایه‌ی بار تیتانیومی |
| نتیجه نهایی | پروتز ثابت و متکی بر ایمپلنت در هر دو فک، جایگزین پروتز متحرک |
معرفی بیمار
بیمار خانمی ۴۵ ساله از لواسان بودند که با شکایت از بی‌دندانی و سال‌ها استفاده از پروتز متحرک مراجعه نمودند. استفاده‌ی طولانی‌مدت از پروتز متحرک، همراه با از دست رفتن دندان‌ها، موجب تحلیل شدید استخوان فک شده بود.
همچنین جابه‌جایی دندان‌های باقی‌مانده به سمت فک مقابل، باعث به‌هم‌ریختگی صفحه اکلوزال، یعنی سطح تماس و قرارگیری دندان‌های دو فک، شده بود. افزون بر این، در نواحی خلفی فک بالا، گسترش سینوس‌های فکی به نواحی بی‌دندانی فضای موجود برای کاشت ایمپلنت را محدود کرده بود. از این رو، بازسازی این نواحی یکی از چالش‌های مهم درمان محسوب می‌شد.
در چنین شرایطی، مسئله صرفاً به ظاهر لبخند محدود نمی‌شود. به‌طور کلی، ناپایداری پروتز متحرک و تغییر ارتباط دو فک می‌تواند بر توانایی جویدن و راحتی بیمار در فعالیت‌های روزمره اثر بگذارد؛ از این رو بازگرداندن هم‌زمان عملکرد و زیبایی از اهداف اصلی این درمان بود.
تشخیص: دندان‌های غیرقابل حفظ و محدودیت‌های آناتومیک
در بررسی‌های انجام‌شده مشخص شد دندان‌های باقی‌مانده در هر دو فک از نظر پیش‌آگهی درمانی قابل حفظ نیستند و در گروه دندان‌های غیرقابل حفظ (Hopeless Dentition) قرار می‌گیرند. در نتیجه، بیمار کاندید بازسازی کامل هر دو فک با استفاده از ایمپلنت‌های دندانی و یک طرح درمان ثابت بر پایه ایمپلنت شد.
به طور کلی بعد از از دست رفتن دندان‌های خلفی فک بالا، سینوس‌های فکی ممکن است به سمت ناحیه‌ی بی‌دندانی گسترش یابند و ارتفاع استخوان در دسترس برای کاشت ایمپلنت را کاهش دهند. در برخی بیماران، برای جبران این محدودیت از جراحی و پیوند سینوس استفاده می‌شود؛ اما در این کیس درمانی، به دلیل پرهیز از انجام جراحی سینوس و پیوند سینوس در نواحی خلفی فک بالا، تصمیم به استفاده از ایمپلنت زاویه دار گرفته شد.
طرح درمان
با توجه به تحلیل شدید استخوان، به‌هم‌ریختگی صفحه اکلوزال و شرایط سینوس‌های فکی، طرح درمان با هدف بازسازی کامل عملکرد و زیبایی هر دو فک، اصلاح فضای عمودی و اکلوزال و کاهش نیاز به جراحی‌های تکمیلی طراحی شد.
برای اصلاح به‌هم‌ریختگی صفحه اکلوزال، کاهش و اصلاح استخوان فک در هر دو فک انجام شد. همچنین، همانطور که اشاره شد، برای پرهیز از جراحی سینوس، از ایمپلنت‌های زاویه دار استفاده گردید. بازسازی پروتزی نیز بر اساس روش All-on-X و با استفاده از اباتمنت‌های مولتی‌یونیت (Multi-Unit Abutment) برنامه‌ریزی شد. این رویکرد امکان استفاده از موقعیت مناسب استخوان موجود و طراحی یک بازسازی ثابت و متکی بر ایمپلنت را فراهم کرد.
لازم به ذکر است که این طرح برای همه‌ی بیماران قابل تعمیم نیست و انتخاب آن به وضعیت استخوان، روابط فکی و نتایج بررسی‌های بالینی و تصویربرداری هر بیمار بستگی دارد.
مراحل درمان
۱. جراحی و خارج کردن دندان‌های غیرقابل حفظ
دندان‌های باقی‌مانده که قابلیت حفظ نداشتند، در یک جلسه جراحی خارج شدند. هم‌زمان، اصلاح و کاهش استخوان مورد نیاز برای بازسازی صفحه اکلوزال و ایجاد شرایط مناسب برای درمان پروتزی انجام شد.
۲. کاشت ۱۲ ایمپلنت با کانسپت All-on-X
در همان جلسه، ۶ ایمپلنت در فک بالا و ۶ ایمپلنت در فک پایین کاشته شد. در فک بالا، با توجه به گسترش سینوس‌ها و محدودیت استخوان در نواحی خلفی، از ایمپلنت‌های زاویه‌دار استفاده شد تا امکان بازسازی ثابت بدون نیاز به پیوند سینوس فراهم شود.
برای اتصال ترمیم نهایی به ایمپلنت‌ها نیز از اباتمنت‌های مولتی‌یونیت استفاده گردید؛ این قطعات به‌طور معمول امکان اتصال یک ترمیم ثابت چندواحدی را به ایمپلنت‌هایی فراهم می‌کنند که با زاویه‌های متفاوت قرار گرفته‌اند.
۳. دوره‌ی جوش‌خوردن ایمپلنت با استخوان
پس از جراحی، بیمار یک دوره‌ی حدود سه‌ماهه‌ی استئواینتگریشن (جوش‌خوردن ایمپلنت با استخوان) را طی کرد. در این فرایند استخوان به‌تدریج به سطح ایمپلنت متصل می‌شود و تکیه‌گاهی پایدار برای ترمیم نهایی پدید می‌آورد. پس از اطمینان از شرایط مناسب ایمپلنت‌ها، مراحل ساخت ترمیم‌های نهایی آغاز شد.
۴. قالب‌گیری دیجیتال
برای ثبت دقیق وضعیت دهان و موقعیت ایمپلنت‌ها، قالب‌گیری به‌صورت دیجیتال و با استفاده از اسکنر داخل دهانی انجام شد. اسکنر داخل دهانی با تهیه‌ی تصویر سه‌بعدی از دهان، جایگزین مواد قالب‌گیری سنتی می‌شود و اطلاعات حاصل از اسکن، مبنای طراحی ترمیم‌های نهایی قرار گرفت.
5. طراحی و ساخت دیجیتال رستوریشن‌ها
رستوریشن‌های نهایی با استفاده از فناوری CAD/CAM طراحی و ساخته شدند. برای ساخت ترمیم‌ها از زیرکونیای مولتی‌لایر استفاده شد که بر روی بار تیتانیومی قرار گرفت. این ساختار امکان ایجاد یک بازسازی ثابت، یکپارچه و متکی بر ایمپلنت را برای هر دو فک فراهم کرد.
نقش ایمپلنت‌های زاویه‌دار و کانسپت All-on-X در این کیس
محدودیت اصلی فک بالا در این بیمار، گسترش سینوس‌ها در ناحیه‌ی خلفی بود. در چنین شرایطی، کاشت ایمپلنت‌های زاویه‌دار می‌تواند امکان استفاده از استخوان موجود در موقعیت‌های مناسب‌تر را فراهم کند و، بسته به شرایط بیمار، نیاز به جراحی‌های تکمیلی مانند پیوند سینوس را کاهش دهد. در این کیس نیز هدف طرح درمان، کاهش نیاز به جراحی‌های تکمیلی بود.
اباتمنت‌های مولتی‌یونیت نیز با اصلاح زاویه‌ی اتصال، امکان نصب یک ترمیم ثابت یکپارچه را بر روی ایمپلنت‌های با جهت‌های متفاوت فراهم می‌سازند. بدیهی است که انتخاب تعداد، موقعیت و زاویه‌ی ایمپلنت‌ها برای هر بیمار بر پایه‌ی کیفیت و حجم استخوان، روابط فکی و طراحی پروتز تعیین می‌شود و نتیجه‌ی این کیس را نمی‌توان به همه‌ی بیماران تعمیم داد.
نتیجه‌ی درمان
پس از تکمیل مراحل درمان، بازسازی کامل هر دو فک انجام شد و بیمار به یک ساختار ثابت متکی بر ایمپلنت دست یافت. نتایج اصلی درمان عبارت بودند از:
- بازسازی کامل عملکرد دندان‌ها
- بازسازی زیبایی و فرم لبخند
- اصلاح به‌هم‌ریختگی صفحه اکلوزال
- جایگزینی پروتز متحرک با بازسازی ثابت بر پایه ایمپلنت
- بهبود توانایی جویدن
- بهبود کیفیت زندگی بیمار
جمع‌بندی کیس
این کیس نمونه‌ای از یک بازسازی پیچیده و کامل دهان با ایمپلنت در بیماری ۴۵ ساله است که سال‌ها از پروتز متحرک استفاده کرده و به دلیل تحلیل شدید استخوان، جابه‌جایی دندان‌ها و گسترش سینوس‌ها با محدودیت‌های متعددی مواجه بوده است. پس از خارج کردن دندان‌های غیرقابل حفظ و اصلاح شرایط استخوانی، ۱۲ ایمپلنت شامل ۶ ایمپلنت در هر فک با کانسپت All-on-X کاشته شد و در فک بالا، استفاده از ایمپلنت‌های زاویه‌دار در نواحی مناسب، کاهش نیاز به پیوند سینوس را ممکن ساخت.
پس از دوره‌ی سه‌ماهه‌ی استئواینتگریشن، قالب‌گیری دیجیتال انجام شد و رستوریشن‌های زیرکونیای مولتی‌لایر بر پایه‌ی بار تیتانیومی با فناوری CAD/CAM طراحی و ساخته شدند. نتیجه‌ی نهایی، بازسازی عملکرد و زیبایی هر دو فک و بهبود کیفیت زندگی بیمار بود. علاقه‌مندان می‌توانند برای مطالعه‌ی کیس‌های مشابه، به مجموعه‌ی نمونه‌های درمانی دکتر علی صفار مراجعه نمایند.
